Daarom melk

In 1970 dronken Nederlanders 101 liter melk per hoofd van de bevolking. Dat is inmiddels gedaald naar zo'n 50 liter. Dat lijkt een enorme terugval, maar een groot deel wordt gecompenseerd door alternatieve melkdrankjes en hippe yoghurtalternatieven. Het Voedingscentrum, dat namens de overheid de burgers voorlichting geeft over gezonde voeding, geeft melk nog altijd een prominente plaats in de Schijf van Vijf: het overzicht van de groepen voedingsmiddelen die de basis vormen voor een gezonde voeding.

Beschermend
Volgens Jeanne de Vries, onderzoeker aan de afdeling Humane voeding aan Wageningen Universiteit, bevat melk belangrijke bestanddelen voor een gezond lichaam. ‘Het zit boordevol calcium, eiwitten, en vitamines.' Calcium zorgt voor de opbouw van botten, de vitamines B2, B6 en B12 spelen een voorname rol bij stofwisselings- en groeiprocessen. Ook hebben we de vitamines nodig voor de vorming van rode bloedcellen, de ademhaling, de productie van antilichamen, een gezonde huid, gezonde nagels en een gezonde haargroei. Of melk ook daadwerkelijk tegen bepaalde ziekten beschermt, is volgens De Vries lastig te zeggen. ‘Onderzoeken tonen wel positieve verbanden tussen melk en gezondheid. Bioactieve peptiden dragen mogelijk bij aan een gezonde darmflora en een lagere bloeddruk.'

Professor Toon van Hooijdonk zei vorig jaar tijdens zijn inaugurele rede als bijzonder hoogleraar Zuivelkunde aan Wageningen Universiteit dat het waarschijnlijk is dat een dalende zuivelconsumptie de volksgezondheid schaadt. Hij baseerde zijn uitspraken op onderzoek van de Amerikaanse voedingskundigen David McCarron en Robert Heaney. Zij berekenden welke besparingen de Amerikaanse gezondheidszorg kon maken als de zuivelconsumptie in de VS op peil zou zijn. Met name op het gebied van obesitas, diabetes type 2 en hoge bloeddruk waren de effecten het grootst.

Vet
Bij alle positieve effecten van melk moet wel een kanttekening worden geplaatst. Het betekent namelijk niet dat we zonder risico onbeperkt zuivelproducten kunnen consumeren. ‘Het Voedingscentrum beveelt een bepaalde hoeveelheid zuivel per dag aan,' stelt Patricia Schutte, woordvoerster van het centrum. ‘Maar die varieert per leeftijdscategorie. Tieners in de groei hebben meer nodig dan volwassenen.' Zuivel heeft bovendien een negatieve kant. ‘Hoewel nooit direct is vastgesteld dat zuivelgebruik het risico op hart- en vaatziekten verhoogt, is het verstandig de inname van melkvet te beperken,' stelt professor Schaafsma. ‘Dit vet heeft, evenals harde plantaardige en dierlijke vetten, een hoog gehalte aan verzadigde vetzuren, die het cholesterolgehalte kunnen verhogen. Halfvolle of magere zuivelvarianten genieten daarom de voorkeur.' Schutte vult aan: ‘Het Voedingscentrum heeft een keuzetabel opgesteld met drie categorieën: "bij voorkeur", "middenweg" en "bij uitzondering". Magere producten verdienen de voorkeur, met halfvolle producten kies je voor een middenweg en dat is ook prima. Maar we adviseren om volle producten zo veel mogelijk te laten staan.'

Imagoprobleem
Uit voedselconsumptiepeilingen van het RIVM blijkt dat Nederlanders voldoende zuivel binnen krijgen. Wel is het opmerkelijk dat de consumptiemelkconsumptie - u leest het goed - een steeds kleiner percentage daarvan uitmaakt. In een land waar vandaag de dag nog altijd 1,5 miljoen melkkoeien worden gehouden en jaarlijks circa 10 miljard liter consumptiemelk wordt geproduceerd, is de melkconsumptie in de afgelopen decennia desondanks met de helft afgenomen.

Volgens Aad Vernooij, woordvoerder van de Nederlandse Zuivel Organisatie, is de opkomst van allerlei zuivelalternatieven de belangrijkste oorzaak. ‘Vroeger gebruikten we melk ook om pap van te maken, nu staan de schappen vol met yoghurt, vla en allerlei zuiveltussendoortjes.' Daarbij komt dat melk door de jaren heen flinke concurrentie heeft gekregen van met name frisdranken. ‘Het imago van melk is daar ook debet aan,' stelt Vernooij. ‘Melk moet, cola is voor het plezier.'

Toch hoeven we op korte termijn geen nieuwe reclamecampagnes te verwachten. Tijden zijn daarvoor te veel veranderd. Het is niet toevallig dat de M-brigade, Joris Driepinter en ook Melk, De witte motor, werden bedacht in een periode dat Nederland kampte met een melkoverschot. De makkelijkste en commercieel meest interessante manier om daarvan af te komen was door de consument massaal aan de melk te helpen. Door het instellen van quota voor boeren behoort de melkplas inmiddels tot het verleden.

Negatieve aantijgingen aan het adres van melkproducten kunnen we volgens Schaafsma met een gerust hart aan de kant schuiven. ‘Je hoort nog wel eens zeggen dat melk bestemd is voor het kalf en dus niet bedoeld is voor mensen. Dat is een kortzichtige visie. De mens is alleseter van nature. Als ons voedsel deels uit melk bestaat, zijn daar absoluut geen gezondheidskundige bezwaren tegenin te brengen.' Melk drinken dus? Schaafsma: ‘Ik durf niet te beweren dat melk moet. Maar ik vind het wel verstandig om het dagelijks te gebruiken. Het is relatief goedkoop en een uitstekend voedingsmiddel dat past in een evenwichtig samengesteld voedingspakket.'

Fabel
Van melk word je dik
Zuivel is een belangrijke leverancier van calcium en hoogwaardige eiwitten die de stofwisseling en de opbouw van spieren en botten stimuleren. Zuivelinname heeft dus juist een gunstig effect op uw gewicht, zeker als u kiest voor magere en halfvolle producten.

Feit
Melk is een van de oudste voedselbronnen voor de mens
Zolang als mensen dieren houden, drinken ze al melk. We wisten dus al heel vroeg dat zuivel goed voor ons was. Veel wetenschappelijke onderzoeken bevestigen dit. Er zijn landen waar mensen weinig zuivel consumeren en ook gezond zijn, maar het is lastig om voedings­gewoonten van landen te vergelijken. Voor een goed beeld moeten dan de totale voedings- patronen worden vergeleken.

Fabel
Volle melk bevat het meeste calcium
Magere, halfvolle en volle melk bevatten nagenoeg evenveel calcium. In volle melk zitten meer vet en vetoplosbare vitamines A en D. Feit is dat zowel magere, halfvolle als volle melk de voornaamste natuurlijke bronnen van calcium zijn in de westerse voeding. Samen met andere melkproducten voorzien zij in ongeveer twee derde van de aanbevolen hoeveelheid. Die is essentieel voor een optimale botontwikkeling bij kinderen en adolescenten en een goed onderhoud van de botten op volwassen en latere leeftijd.

Fabel
Koemelkeiwitallergie komt steeds vaker voor
Koemelkeiwitallergie komt vooral voor bij jonge kinderen. Gemiddeld 1 tot 3 procent van de pasgeborenen zou in de eerste maanden een koemelkeiwitallergie ontwikkelen. Deze allergie vermindert meestal vanaf de leeftijd van 2 jaar. Kinderen met een koemelkeiwitallergie kunnen trouwens ook allergisch reageren op melk van andere diersoorten en op producten op basis van soja.

Door Wim Glas

Bron Readers Digest, Het Beste september 2008